Θαλάσσιο Πάρκο Ζακύνθου

Στις παραλίες της Ζακύνθου μπορεί κανείς να απολαύσει πεντακάθαρα σμαραγδένια νερά, όπου η κατάλευκη άμμος μοιάζει σαν να μην έχει πατηθεί ποτέ από ανθρώπινο πόδι.
Όχι όμως σε όλες. Γιατί σε ορισμένες αμμουδιές, έχει κυριολεκτικά απαγορευτεί στους ανθρώπους να πλησιάζουν για να κολυμπήσουν.

Στον πανέμορφο Λαγανά για παράδειγμα, από τα βάθη της αρχαιότητας και πριν ακόμη ο άνθρωπος ανακαλύψει τη γενναιοδωρία της φύσης, είχαν προλάβει να φωλιάσουν χιλιάδες μεσογειακές χελώνες και φώκιες μαζί με τους φίλους τους τα ρινοδέλφινα, όπου κατέφθαναν από πολύ μακριά για να γεννήσουν τα μικρά τους. Με την επέλαση όμως του πολιτισμού και της ανθρώπινης εξέλιξης, τα σπάνια αυτά θαλάσσια είδη απομακρύνθηκαν, αναζητώντας αλλού καταφύγιο.

Μάταιος όμως ο κόπος, γιατί όπως όλοι γνωρίζουμε, οι κρυμμένοι παράδεισοι της Μεσογείου γίνονται ολοένα και σπανιότεροι, εξ’ αιτίας της έντονης τουριστικής ανάπτυξης. Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να μειωθούν δραματικά οι φώκιες, οι χελώνες, τα δελφίνια και τα άλλα σπάνια θηλαστικά της ανατολικής Μεσογείου.

Πώς δημιουργήθηκε το Θαλάσσιο Πάρκο
Ευτυχώς όμως, από το Δεκέμβριο του 1999, και σύμφωνα με επίσημη απόφαση της Ελληνικής Δημοκρατίας, ιδρύθηκε το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο της Ζακύνθου, το οποίο περιλαμβάνει μέσα στα γεωγραφικά του όρια όλες εκείνες τις περιοχές που παρατηρείται ότι καταφθάνουν τα προστατευόμενα αυτά θαλάσσια είδη για να γεννήσουν τα αυγά τους.

Σκοπός της ίδρυσης του Θαλάσσιου Πάρκου είναι να διαφυλαχθεί η οικολογική κληρονομιά αλλά και η φυσική ισορροπία, τόσο της θαλάσσιας όσο και της παράκτιας έκτασης γύρω από το Λαγανά, αλλά και στα γειτονικά νησάκια Στροφάδια, όπου παρατηρείται η μεγαλύτερη προσέλευση θαλάσσιων θηλαστικών. Η ενέργεια αυτή έχει γίνει με στόχο να προστατευτούν οι παραλίες και οι βιότοποι του νησιού από την ενοχλητική παρέμβαση των τουριστών και των ψαράδων, όπως επίσης και η διατήρηση και αποκατάσταση του ήδη διαταραγμένου οικοσυστήματος.

Ποια είναι τα προστατευόμενα είδη
Ανάμεσα στα πλέον δημοφιλή είδη που περιλαμβάνονται στον κατάλογο με τα προστατευόμενα είδη, θα διακρίνουμε τα εξής:

Το Ρινοδέλφινο
Η επίσημη ονομασία του είναι «Tursiops truncatus» και είναι το πιο γνωστό στον άνθρωπο, μιας και προτιμά τις ακτές. Σπάνια θα το συναντήσουμε στα βάθη των ωκεανών. Κολυμπά τόσο γρήγορα που μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 30 χιλιόμετρα την ώρα και τρελαίνεται να ακολουθεί τα πλοία. Θα το συναντήσουμε να περιφέρεται σε κοπάδια που καμιά φορά ξεπερνούν ακόμη και τα 100 και τρέφεται με μικρές σαρδελίτσες, ρέγκες και σκουμπριά. Το μήκος του μπορεί να φτάσει μέχρι και 4 μέτρα, ενώ το βάρος του συχνά αγγίζει τα 400 κιλά. Θα το αναγνωρίσουμε από το γυαλιστερό γκρι χρώμα της ράχης του, που στην κοιλιά αποκτά ανοιχτότερες αποχρώσεις που ποικίλουν από άσπρο μέχρι άσπρο-ροζ. Αποτελεί όμως το φόβο και τον τρόμο των ψαράδων γιατί κατά την αναζήτηση της τροφής του σκίζει τα αλιευτικά δίχτυα, και γι’ αυτό το κυνηγούν ανελέητα.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, οι εγκυμοσύνες του περιορίζονται σε μια κάθε 3-4 χρόνια όπου γεννά ένα μικρό το οποίο ανεξαρτητοποιείται μετά από 2-6 χρόνια. Έτσι, η αναπαραγωγή και η διατήρησή του να γίνονται ακόμη πιο δύσκολες, αν αναλογιστούμε το βαθμό της εξολόθρευσης από τους επαγγελματίες αλιείς.

Η Μεσογειακή Φώκια Monachus-Monachus
Όνομα και πράγμα είναι αυτή η ονομασία, μιας και οι κακόμοιρες –όσες δηλαδή έχουν απομείνει στα νερά της Μεσογείου- θα πρέπει να αισθάνονται πολύ μοναξιά, ύστερα από τόσο αδικαιολόγητη εξόντωση. Η Monachus monachus απειλείται άμεσα με εξαφάνιση και οι μοναδικοί πληθυσμοί που έχουν απομείνει σ’ ολόκληρη την Ευρώπη περιορίζονται στις Ελληνικές ακτές. Κατατάσσεται σε ένα από τα 12 πιο απειλούμενα είδη στον κόσμο, μιας και έχουν καταγραφεί μόνο 400 φώκιες, από τις οποίες περίπου 15 ζουν μόνιμα μέσα στις σπηλιές που θα συναντήσουμε στις δυτικές ακτές της Ζακύνθου. Το βάρος της ενήλικης φώκιας φτάνει περίπου τα 400 κιλά, με μήκος 3 μέτρα. Ζει περί τα 30 χρόνια συνολικά και γεννά ένα μικρό που το κρατά κοντά της για ένα τετράμηνο.

Σήμερα θα συναντήσουμε στη Ζάκυνθο 14-18 Μεσογειακές φώκιες, όσες δηλαδή και στο Θαλάσσιο Πάρκο των Σποράδων, γύρω από τη Σκύρο. Κυκλοφορούν κυρίως γύρω από τα ακρωτήρια Σχινάρι Καταστάρι, Μαραθιά και Γέρακα, ενώ ειδικότερα σε ότι αφορά τον κόλπο του Λαγανά, περιορίζονται κυρίως ανοιχτά από τις βραχονησίδες Κερί και Μαραθονήσι.

Η Θαλάσσια Χελώνα Caretta-Caretta
Θα έλεγε κανείς ότι είναι το σήμα κατατεθέν της Ζακύνθου, αφού οι ελάχιστες που έχουν απομείνει στην περιοχή της Μεσογείου, έχουν περιορίσει τις εμφανίσεις τους, γύρω από τις ακτές του νησιού. Πρόκειται για ένα τεράστιο θαλάσσιο ερπετό που αναπνέει με πνευμόνια και ζει 70 με 80 χρόνια, ζυγίζοντας περίπου 80 κιλά. Σε ηλικία 25-30 ετών, το ένστικτό τους τις οδηγεί την άνοιξη στον κόλπο του Λαγανά για να ζευγαρώσουν και να κρύψουν τα 120 αυγά που θα γεννήσουν -από το Μάιο μέχρι τον Αύγουστο- μέσα στην άμμο, μέχρι να ξεπεταχτούν τα μικρά χελωνάκια. Η διαδικασία αυτή γίνεται συνήθως τη νύχτα, και όταν επικρατεί απόλυτη ηρεμία. Με τα πίσω πτερύγια η χελώνα ανοίγει μια μεγάλη λακκούβα στην άμμο και κατόπιν, αφού σκεπάσει τα αυγά, κατευθύνεται νωχελικά προς τη θάλασσα, για να βυθιστεί και πάλι στα ήρεμα νερά. Τα αποτυπώματα από τις πατημασιές της παραμένουν πάνω στην άμμο μέχρι να ξημερώσει, κι έτσι το πρωί η παραλία μας χαρίζει ένα υπέροχο θέαμα, που αξίζει να το απολαύσουμε από μακριά και με απόλυτο σεβασμό. Τα πρώτα αυγά θα αρχίσουν να σκάνε ύστερα από 40-60 μέρες, αν και από όλα αυτά μόνο το 60% προβλέπεται ότι θα κατορθώσει να εκκολαφθεί.

Από αυτά πάλι, τα μισά τουλάχιστον θα γίνουν λεία για τα αρπακτικά πτηνά της παραθαλάσσιας ζώνης αλλά και των αρουραίων και των αδέσποτων σκυλιών. Ζυγίζουν περίπου 15 γραμμάρια και είναι οπλισμένα με ένα ισχυρότατο ένστικτο μνήμης, το οποίο θα τα βοηθήσει, όχι μόνο να βρουν το δρόμο τους προς την παραλία, αλλά και να τον καταγράψουν στο μυαλό τους μέχρι την ημέρα που θα επιστρέψουν για να αναπαραχθούν κι αυτά με τη σειρά τους, πολλά χρόνια αργότερα.

Από τη στιγμή που θα μπουν στη θάλασσα, θα αρχίσουν να περιφέρονται ανάμεσα στα θαλάσσια ρεύματα, αψηφώντας ακόμη μεγαλύτερους κινδύνους, με αποτέλεσμα να επιβιώνουν το πολύ ένα ως δύο χελωνάκια στα χίλια, μέχρι τη στιγμή της ενηλικίωσης. Στη Ζάκυνθο, τα δημοφιλέστερα σημεία για την ωοτοκία της χελώνας είναι οι περιοχές γύρω από τον κόλπο του Λαγανά, το Μαραθονήσι, το Καλαμάκι, τα Σεκάνια, η Δάφνη και ο Γέρακας.

Από τα μέσα της δεκαετίας του ’80, όταν η τουριστική ανάπτυξη του νησιού έφερε μεγάλα κύματα επισκεπτών στο νησί, οι ελεύθερες ζώνες ωοτοκίας μειώθηκαν δραματικά, με αποτέλεσμα να πλησιάζουν ολοένα και λιγότερες αγέλες από χελώνες.

Το κείμενο είναι της δημοσιογράφου Έλενας Ρέντα

Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου